Το χωριό Παλούμπα είναι η έδρα του σημερινού Δήμου και υπήρξε πρωτεύουσα του πρώτου Δήμου Ηραίας μέχρι το 1912, χρονιά που καταργήθηκαν όλοι οι Δήμοι. Τον 13ο αιώνα η Ηραία ονομαζόταν "ΛΙΟΔΩΡΑ" και μέχρι σήμερα η ονομασία ισχύει για την πεδινή περιοχή της. Στο λόφο "Λενικό", κάτω από το χωριό Παλούμπα, είναι εμφανή τα λείψανα αρχαίας ακρόπολης. Πρωτοστάτης της επανάστασης ο Κόλλιας Πλαπούτας, που έφτασε κυνηγημένος από τους Τούρκους το 1750 στο Παλούμπα. Τα παιδιά του Κ. Πλαπούτα, Δημητράκης και Γιώργος είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία το 1821, μαζί δε με άλλους Παλουμπαίους και Ηραιάτες κήρυξαν την Επανάσταση στη Λιοδώρα, ενώ παραστάθηκαν μαζί με τον Θ. Κολοκοτρώνη σε όλες του τις μάχες.

Σε μια απ' αυτές, στη μάχη του Λάλα έπεσε ο Γεώργιος, ενώ ο Δημήτρης δικάστηκε με τον Κολοκοτρώνη στη γνωστή δίκη και φυλακίστηκε μαζί του.Η προτομή του Δημήτριου Πλαπούτα βρίσκεται στην πλατεία του χωριού, στεφανωμένη από τα πανέμορφα πλατάνια της.

Στην είσοδο του χωριού είναι η πλατεία, γεμάτη πλατάνια και με θέα που φθάνει μέχρι το Ιόνιο πέλαγος. Εδώ βρίσκονται οι ανδριάντες και τα μνημεία των αγωνιστών του 1821, για να θυμίζουν στους νεώτερους την ιστορία του χωριού. Γιατι "ο Πλαπούτας και νεκρός κρατεί το μετερίζι" όπως έγραψε ο Βαλαωρίτης στον επιτύμβιο για το στρατηγό. Απέναντι από την πλατεία βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1805). Εδώ έγινε η πρώτη δοξολογία για την επανάσταση της Ηραίας, με τον γέροντα Κ. Πλαπούτα και τους δύο γιούς του, Δημητράκη και Γεωργάκη. Το τέμπλο της χρονολογείται από την εποχή του Όθωνα, προσφορά της Βαυβαρικής κυβέρνησης στον Δ. Πλαπούτα. Η εκκλησία κάηκε μαζί και το τέμπλο της καθώς και άλλα κειμήλια (ασημένια στέφανα από τον γάμο του Δ. Πλαπούτα κ,α), σε πυρκαγιά τον Αύγουστο του 2004.

Στη θέση Λενικό, κάτω από το χωριό, σώζονται υπολείμματα της Ακρόπολης των Μελαινών αρχαίας κώμης. Ακόμα δέν έχουν γίνει συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή

.Απέναντι από το Δημαρχείο βρίσκεται ο πύργος των Πλαπουταίων, μισοερειπωμένος σήμερα, που διατηρείτο μέχρι το 1940. Σήμερα γίνονται προσπάθειες για την αναστήλωσή του. Λίγο πιο κάτω είναι η οικία του οπλαρχηγού της επανάστασης Λιάκου Λιακόπουλου. Η οικία έχει αναπαλαιωθεί και φιλοξενεί πολλά κειμήλια από την εξέργερση τού έθνους.

Στο χωριό φθάνει κανείς ακολουθώντας το δρόμο, είτε από τη Ζάτουνa, είτε από το Σέρβο. Κατά την πληθυσμιακή απογραφή του 2001 απογράφησαν 313 κάτοικοι. Στην Παλούμπα λειτουργούν καφενεία και εστιατόρια που σερβίρουν παραδοσιακά φαγητά και μεζέδες. Θα 'λεγε κανείς πως η Παλούμπα είναι το ιδανικό κεντρικό σημείο εκκίνησης για περιηγήσεις σε όλα τα υπόλοιπα χωριά της Ηραίας.

Βασίλης Κ. Αναστασόπουλος

Λιάκος ο Παλουμπιώτης
Στην επική ιστορία των Αρματολών και Κλεφτών εξέχουσα θέση κατέχει η φυσιογνωμία του Λιάκου Λιακόπουλου Παλουμπιώτη .

Γιός της μεγάλης οικογένειας των Πετσουναίων που πρώτος απετέλεσε, συγκρότησε και κατοίκησε το χωριό Παλούμπα Γορτυνίας, εστία ανατροφής και συνάντησης των αρματολών και καταφύγιο παντός καταδιωκόμενου χριστιανού .

Ο πατέρας του, ο αδελφός του, ο παππούς του, οι θείοι του, τα πρώτα εξαδέλφια και όλοι οι συγγενείς του, συνεχίζοντες την αρματολική παράδοση, έδρασαν ηρωικά εναντίον της οθωμανικής τυραννίας και έπεσαν γενναία μαχόμενοι. Στα Καλάβρυτα μόνο έπεσαν 19 της οικογένειας στη θρυλική εκείνη εποποιία. Από τη μεγάλη εκείνη οικογένεια δεν απέμειναν παρά ελάχιστοι, με κληρονόμον αυτών των μεγάλων παραδόσεων, τον Λιάκο Λιακόπουλο, ξεχωριστόν με το όνομα Παλουμπιώτης. Ο αδελφός του Κωνσταντίνος με το όνομα Τζιραλής εφονεύθη σε νυκτερινή έξοδο παρά τα Καλάβρυτα.

Ο Λιάκος, νέος ακόμη, έδειξε τι ήταν δυνατό να κάνει. Τα ανδραγαθήματα του, οι σκληροί και πολύχρονοι αγώνες του εναντίον των κατακτητών, οι ιπποτικές του πράξεις και ο ηρωικός τρόπος που εγκαινίασε νεότατος ακόμα το αρματολίκι είναι αρκετά να του εξασφαλίσουν επιφανή θέση στο Πάνθεον των μεγάλων μαχητών του απελευθερωτικού αγώνα.

Οι Τούρκοι της περιοχής που ήταν ποτισμένοι με άσπονδο μίσος εναντίον της οικογένειας, μετά τον θάνατο του πατέρα του, νόμισαν πως βρήκαν ευκαιρία και να βγάλουν από τη μέση το λιονταράκι τον Λιάκο, όπως τότε τον αποκαλούσαν.Τον έβλεπαν οι στρικοφόροι και ο τοπάρχης της περιοχής, ο Αλή Ουρμπάν, ως μελλοντικό κίνδυνο και του έστησαν καρτέρι στο δάσος που κυνηγούσαν. Η επίθεση απεκρούσθη από τους Παλουμπαίους με πολλές απώλειες των Τούρκων. Η Τούρκικη διοίκηση επικήρυξε το κεφάλι του γενναίου οπλαρχηγού.

Η ιστορία για τον Λιάκο δεν τελειώνει εδώ. Υπάρχουν πολλές σελίδες στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Υπάρχουν μερικά από τα όπλα που φυλάσσονται από τους απογόνους της οικογενείας Λιακοπουλαίων. Υπάρχει το σπίτι του στο Παλούμπα αναστηλωμένο και σε πολύ καλή κατάσταση που διαμένουν οι απόγονοι του. Μπορείτε να το επισκεφτείτε. Ο Λιάκος έπεσε ως Πρωτομάρτυς πολιορκώντας το Κάστρο της Καρύταινας όπου βρίσκεται και το Μνημείο του την 27-03-1821 στη μάχη του Αγίου Αθανασίου.

Αλέξανδρος Λιακόπουλος
Μεταφορά  από  τον  δικτυακό  τόπο  www.opsarion.gr